स्ट्रेचर हमालांची निवास स्थिती आणि धर्मनिहाय संख्या

४२% स्ट्रेचर हमाल हे स्वतःच्या मालकीच्या घरात राहतात, २६% लोक भाड्याच्या घरात राहतात, १६.२४% हमाल हे रेल्वेलगतच्या  झोपडपट्टीत तर उर्वरित १६.२४% हमाल हे रेल्वे स्थानकावरच आपले वास्तव्य करतात.

४२% स्ट्रेचर हमाल हे स्वतःच्या मालकीच्या घरात राहतात, २६% लोक भाड्याच्या घरात राहतात, १६.२४% हमाल हे रेल्वेलगतच्या  झोपडपट्टीत तर उर्वरित १६.२४% हमाल हे रेल्वे स्थानकावरच आपले वास्तव्य करतात.

स्ट्रेचर हमालांमधील शैक्षणिक स्थिती आणि स्थलांतर

स्ट्रेचर हमालांमधील शैक्षणिक स्थिती
                       

एकूण संख्येच्या फक्त ५१% हमालच शिक्षित असल्याचे या सर्वेक्षणातून निदर्शनास आले, तसेच शिक्षित हमालांपैकी बहुतांश हमालांनी फक्त प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले आहे.  

            स्ट्रेचर हमालीचे काम करणा-यांमध्ये महाराष्ट्र राज्याबाहेरुन आलेल्यांची संख्या अधिक आहे. हमालांच्या एकूण संख्येपैकी ४७ टक्के हमाल हे राज्याबाहेरुन केवळ रोजगारासाठी मुंबईत आले अशी माहिती सर्वेक्षणातून मिळाली. राज्याअंतर्गत रोजगाराच्या शोधात स्थलांतर करणा-यांची संख्या ही २८ टक्के तर मुलत: मुंबईत असणा-यांची संख्या ही २४ टक्के इतकी असल्याचे सर्वेक्षणातून लक्षात येते.  

रेल्वे स्थानकनिहाय स्ट्रेचर हमालांची संख्या – प. रेल्वे

रेल्वे स्थानकनिहाय स्ट्रेचर हमालांची संख्या - मध्य रेल्वे

संशोधनादरम्यानचे अनुभव

संशोधनादरम्यानचे अनुभव

·        सदर विषयावर संशोधन करताना स्ट्रेचर हमालांना त्यांच्याबद्दल माहिती विचारणारे पहिले आम्हीच होतो तसेच इतक्या वर्षांच्या त्यांच्या कामामध्ये त्यांच्याबद्दल विचारपूस करणारे आम्हीच असल्याने त्यांच्याकडून आम्हाला या संशोधनासाठी उत्तम सहकार्य लाभले. त्यांनी सर्वेक्षणादरम्यान स्वतः आणि आपल्या सहकाऱ्यांना सहभागी करुन घेतले. 

·        रेल्वे स्ट्रेचर हमाल जखमी/ मृत व्यक्तीला उचलताना वैयक्तिक काळजीकडे कसे दुर्लक्ष करतात याचा अनुभव विक्रोळी रेल्वे स्थानकावर १३ मे २०११ रोजी दुपारी २ वाजता घडलेल्या रेल्वे अपघातानंतर आला. अपघातामध्ये त्या व्यक्तीचे दोन्ही पाय शरीरापासून वेगळे झाले होते. अपघातात मृत पावलेल्या व्यक्तीला उचलून रेल्वे स्थानक प्रबंधकाच्या कार्यालयाजवळ आणताना तसेच पंचनामा करण्यासाठी संपूर्ण शरीराची तपासणी करताना त्या स्ट्रेचर हमालाने कोणत्याही प्रकारची वैयक्तीक काळजी (ग्लोव्हज् इ.) घेतली नव्हती.

संशोधनासाठी निवडण्यात आलेला नमुना (sample)

संशोधनासाठी निवडण्यात आलेला नमुना (sample)

     मध्य आणि पश्चिम रेल्वेच्या उपनगरीय स्थानकांदरम्यान स्ट्रेचर हमाल म्हणून काम करणाऱ्या  हमालांचे या संशोधनासाठी सर्वेक्षण करताना १२० नमुन्यांचे  (sample) उदिष्ट ठेवण्यात आले. त्यापैकी ११७ जणांचे सर्वेक्षण करण्यात यश आले.

मध्य रेल्वेची पुढील स्थानके नमुन्यादाखल घेण्यात आली आहेत –(नमुन्यांची संख्या ४३) :

छत्रपती शिवाजी टर्मिनस, भायखळा, दादर, कुर्ला, घाटकोपर, विक्रोळी, कांजुरमार्ग, भांडूप, ठाणे.

पश्चिम रेल्वेची पुढील स्थानके नमुन्यादाखल घेण्यात आली आहेत –(नमुन्यांची संख्या ७४):

मुंबई सेंट्रल, दादर, वांद्रे टर्मिनस, अंधेरी, जोगेश्वरी, गोरेगाव, मालाड, कांदिवली  बोरिवली.

Suggestions from Prof. Chandrasheel Tambe ( CHM College, Ulhasnagar)

We (Kiran & Sanjay) discussed the Research Topic (Socio, Economic & Psychological Study of Railway Stretcher Hamals) with Prof. Chandrasheel Tambe. He Suggested few points:


1) Draft the entire proposal in English to get larger audience.
2) Conduct Survey at all the suburban railway stations of  Mumbai to notify the number Railway Stretcher   Hamals working for railway at suburban railway stations , who are not recognised by the railway administration.
3) Collect all the demographic & Socio-economic information of Railway Stretcher Hamals through Survey.
4) Conduct the study with the aim of Policy making Study.
5) Ask Health Related Questions to Railway Stretcher Hamals while interviewing them.
6) Focus only on Socio, Economic & Psychological Study of Railway Stretcher Hamals & do not deviate to other issues of Railway.